Trong thực tiễn giao dịch dân sự và thương mại, không ít trường hợp tài sản được đưa vào giao dịch khi đang bị cơ quan có thẩm quyền kiểm tra về nguồn gốc. Điều này đặt ra câu hỏi pháp lý quan trọng: liệu có được công chứng hợp đồng trong thời điểm tài sản đang bị kiểm tra nguồn gốc hay không. Thực tế cho thấy nhiều tranh chấp phát sinh từ việc công chứng “đúng hình thức nhưng sai thời điểm”, dẫn đến hợp đồng bị vô hiệu hoặc không thể thực hiện. Vì vậy, phân tích công chứng hợp đồng khi tài sản đang bị kiểm tra nguồn gốc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc bảo đảm an toàn pháp lý cho các bên và trách nhiệm nghề nghiệp của công chứng viên.
>>> Xem thêm: Top sai lầm người dân thường mắc khi tớivăn phòng công chứng lần đầu
Kiểm tra nguồn gốc tài sản và ý nghĩa pháp lý
Kiểm tra nguồn gốc tài sản là gì?
Kiểm tra nguồn gốc tài sản là hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhằm xác minh:
Tài sản có được hình thành hợp pháp hay không
Có dấu hiệu vi phạm pháp luật về đất đai, xây dựng, tài chính, hình sự hay không
Có liên quan đến hành vi chiếm hữu, chuyển dịch trái phép hay không
Hoạt động này thường diễn ra trong các trường hợp:
Thanh tra, kiểm tra đất đai
Xác minh tài sản trong tố tụng
Rà soát nguồn gốc tài sản công, tài sản có dấu hiệu vi phạm
Tài sản đang bị kiểm tra nguồn gốc có bị hạn chế giao dịch không?
Pháp luật không có quy định chung cấm tuyệt đối giao dịch đối với tài sản đang bị kiểm tra nguồn gốc. Tuy nhiên, tùy từng trường hợp, tài sản có thể:
Bị hạn chế quyền định đoạt
Bị áp dụng biện pháp ngăn chặn hoặc tạm dừng giao dịch
Trở thành đối tượng xem xét thu hồi hoặc xử lý
Do đó, việc xác định tình trạng pháp lý cụ thể của tài sản tại thời điểm công chứng là yếu tố mang tính quyết định.
Cơ sở pháp lý điều chỉnh công chứng trong trường hợp này
Nguyên tắc công chứng hợp đồng
Theo “Điều 2 Luật Công chứng 2024”, công chứng viên có trách nhiệm chứng nhận: “tính xác thực, hợp pháp của hợp đồng, giao dịch dân sự”.
Điều này đồng nghĩa với việc công chứng viên không chỉ kiểm tra giấy tờ sở hữu mà còn phải xem xét khả năng định đoạt hợp pháp của tài sản tại thời điểm công chứng.
Điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự
Theo “Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015”, giao dịch dân sự có hiệu lực khi: “đối tượng của giao dịch không bị pháp luật cấm”.
Nếu tại thời điểm công chứng, tài sản đang bị kiểm tra nguồn gốc và có căn cứ cho thấy việc định đoạt có thể vi phạm điều cấm hoặc xâm phạm lợi ích công cộng, hợp đồng có nguy cơ bị tuyên vô hiệu.
Rủi ro pháp lý khi công chứng hợp đồng trong thời gian kiểm tra nguồn gốc tài sản
Một số rủi ro thường gặp:
Hợp đồng bị tuyên vô hiệu do tài sản bị xác định có nguồn gốc bất hợp pháp
Không thể đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng sau công chứng
Phát sinh trách nhiệm bồi thường cho bên thứ ba ngay tình
Công chứng viên bị khiếu nại, yêu cầu bồi thường nghề nghiệp
Trong nhiều vụ việc, thời điểm công chứng là căn cứ then chốt để xác định lỗi của các bên.
Trách nhiệm và quyền từ chối công chứng của công chứng viên
Theo “Điều 44 Luật Công chứng 2024”, công chứng viên có quyền từ chối công chứng nếu: “hợp đồng, giao dịch vi phạm pháp luật hoặc có dấu hiệu trốn tránh nghĩa vụ”.
Khi tài sản đang bị kiểm tra nguồn gốc, công chứng viên cần:
Yêu cầu cung cấp văn bản liên quan đến việc kiểm tra
Xác minh có hay không quyết định tạm dừng giao dịch
Giải thích rõ rủi ro pháp lý cho các bên
Ghi nhận đầy đủ thông tin trong hồ sơ công chứng lưu trữ
Việc công chứng trong tình trạng pháp lý chưa rõ ràng có thể dẫn đến trách nhiệm nghề nghiệp nghiêm trọng.
Ví dụ thực tiễn
Một cá nhân yêu cầu công chứng hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất trong khi thửa đất đang bị cơ quan thanh tra đất đai kiểm tra về nguồn gốc sử dụng. Mặc dù chưa có quyết định thu hồi hay tranh chấp, nhưng người chuyển nhượng không cung cấp được văn bản xác nhận tình trạng pháp lý.
Công chứng viên đã tạm dừng công chứng cho đến khi có kết luận chính thức. Sau đó, thửa đất bị xác định có sai phạm về nguồn gốc, việc từ chối công chứng giúp tránh rủi ro pháp lý cho các bên và công chứng viên.
Khuyến nghị pháp lý
Không nên giao kết và công chứng hợp đồng khi tài sản đang bị kiểm tra nguồn gốc mà chưa có kết luận
Xác minh rõ có hay không quyết định hạn chế giao dịch tại thời điểm công chứng
Công chứng viên cần thận trọng, ưu tiên bảo đảm an toàn pháp lý hơn tốc độ giao dịch
Các bên nên chờ kết luận chính thức trước khi thực hiện công chứng
Công chứng hợp đồng khi tài sản đang bị kiểm tra nguồn gốc là tình huống pháp lý tiềm ẩn nhiều rủi ro, đòi hỏi sự thận trọng cao độ từ các bên và công chứng viên. Thời điểm công chứng không chỉ xác lập hiệu lực hình thức mà còn là mốc đánh giá toàn diện tính hợp pháp của giao dịch. Việc tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu pháp luật trong bối cảnh này là điều kiện tiên quyết để hạn chế tranh chấp và bảo vệ an toàn pháp lý cho giao dịch.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
