Trong thực tiễn giao dịch dân sự và thương mại, nhiều hợp đồng được lập trong bối cảnh tài sản hoặc chủ thể đang ở giai đoạn xét duyệt pháp lý bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Điều này đặt ra câu hỏi quan trọng: liệu hợp đồng có thể được công chứng khi quá trình xét duyệt chưa hoàn tất hay không. Việc xác định đúng giới hạn công chứng trong giai đoạn xét duyệt pháp lý có ý nghĩa quyết định đối với hiệu lực hợp đồng và trách nhiệm của công chứng viên. Nếu không nhận diện đầy đủ rủi ro, văn bản công chứng có thể trở thành đối tượng tranh chấp hoặc bị yêu cầu tuyên vô hiệu.
>>> Xem thêm: Có thể ủy quyền cho người thân đếnvăn phòng công chứng thay mình không?
Giai đoạn xét duyệt pháp lý và ảnh hưởng đến giao dịch hợp đồng
Khái niệm giai đoạn xét duyệt pháp lý
Giai đoạn xét duyệt pháp lý được hiểu là khoảng thời gian cơ quan nhà nước có thẩm quyền đang xem xét:
Điều kiện pháp lý của tài sản
Tư cách pháp lý của chủ thể
Việc chấp thuận, cấp phép, xác nhận hoặc phê duyệt theo quy định chuyên ngành
Ví dụ phổ biến gồm: xét duyệt cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, xét duyệt điều chỉnh dự án, xét duyệt hồ sơ chuyển mục đích sử dụng đất, xét duyệt phương án cổ phần hóa hoặc tái cơ cấu doanh nghiệp.
Đặc điểm pháp lý của giai đoạn xét duyệt
Giai đoạn này có một số đặc trưng:
Quyền, nghĩa vụ pháp lý chưa được xác lập đầy đủ
Kết quả xét duyệt có thể thay đổi tình trạng pháp lý của tài sản hoặc chủ thể
Tồn tại nguy cơ phát sinh quyết định hành chính làm ảnh hưởng trực tiếp đến giao dịch
Do đó, việc công chứng hợp đồng trong giai đoạn xét duyệt cần được xem xét hết sức thận trọng.
Căn cứ pháp lý điều chỉnh việc công chứng trong giai đoạn xét duyệt
Điều kiện có hiệu lực của hợp đồng
Theo “Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015”, giao dịch dân sự có hiệu lực khi:
Chủ thể có năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự
Chủ thể tham gia giao dịch hoàn toàn tự nguyện
Mục đích và nội dung của giao dịch không vi phạm điều cấm của luật
Nếu tại thời điểm công chứng, tài sản hoặc chủ thể chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp lý do đang trong giai đoạn xét duyệt, hợp đồng tiềm ẩn nguy cơ không đáp ứng điều kiện có hiệu lực.
Nguyên tắc công chứng hợp đồng
Theo “Điều 2 Luật Công chứng 2024”, công chứng viên có trách nhiệm chứng nhận: “tính xác thực, tính hợp pháp của hợp đồng, giao dịch”.
Việc đánh giá tính hợp pháp này phải căn cứ vào thời điểm công chứng, không phải dựa trên dự kiến kết quả xét duyệt trong tương lai.
Sự khác biệt này phụ thuộc vào bản chất của từng loại hợp đồng.
Ranh giới giữa hợp đồng có điều kiện và hợp đồng vi phạm pháp luật
Trong thực tiễn, nhiều hợp đồng được lập dưới dạng:
Hợp đồng có điều kiện phát sinh hiệu lực
Hợp đồng xác lập nghĩa vụ trong tương lai
Tuy nhiên, nếu điều kiện đó thực chất nhằm “lách” quy định về điều kiện giao dịch thì hợp đồng vẫn có thể bị coi là vi phạm điều cấm của luật, dù đã được công chứng.
Rủi ro pháp lý khi công chứng trong giai đoạn xét duyệt
Rủi ro đối với các bên giao kết hợp đồng
Các rủi ro thường gặp gồm:
Hợp đồng bị tuyên vô hiệu do đối tượng chưa đủ điều kiện giao dịch
Không thực hiện được nghĩa vụ vì kết quả xét duyệt không như dự kiến
Phát sinh tranh chấp về thời điểm xác lập quyền và nghĩa vụ
Những rủi ro này thường gắn trực tiếp với thời điểm công chứng.
Rủi ro đối với công chứng viên
Theo “Điều 44 Luật Công chứng 2024”, công chứng viên có quyền và nghĩa vụ từ chối công chứng nếu: “hợp đồng, giao dịch vi phạm pháp luật hoặc có dấu hiệu phát sinh tranh chấp”.
Nếu công chứng viên công chứng hợp đồng khi biết rõ giao dịch phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả xét duyệt chưa có, trách nhiệm nghề nghiệp và trách nhiệm bồi thường có thể phát sinh.
Một doanh nghiệp ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và yêu cầu công chứng trong khi hồ sơ chuyển mục đích sử dụng đất đang được cơ quan có thẩm quyền xét duyệt. Hợp đồng ghi nhận việc chuyển nhượng ngay sau khi công chứng.
Trong trường hợp này, việc công chứng tiềm ẩn rủi ro lớn vì tại thời điểm công chứng, quyền sử dụng đất chưa đủ điều kiện chuyển nhượng. Nếu sau đó hồ sơ bị từ chối, hợp đồng có nguy cơ bị tuyên vô hiệu do vi phạm điều kiện giao dịch.
Giải pháp hạn chế rủi ro
Chỉ công chứng hợp đồng khi điều kiện pháp lý cốt lõi đã được xác lập
Trường hợp cần thiết, sử dụng hợp đồng nguyên tắc hoặc thỏa thuận có điều kiện rõ ràng
Công chứng viên cần ghi nhận đầy đủ tình trạng pháp lý của tài sản trong hồ sơ công chứng
Các bên cần được tư vấn rõ về rủi ro pháp lý phát sinh từ giai đoạn xét duyệt
Kết luận
Công chứng hợp đồng trong giai đoạn xét duyệt pháp lý là vấn đề nhạy cảm, đòi hỏi sự thận trọng cao độ từ cả công chứng viên và các bên tham gia giao dịch. Thời điểm công chứng không chỉ là mốc xác lập hiệu lực mà còn là căn cứ đánh giá tính hợp pháp của toàn bộ hợp đồng. Việc nhận diện đúng giới hạn công chứng trong giai đoạn xét duyệt giúp phòng ngừa tranh chấp và bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
