Thời điểm công chứng trong hợp đồng mua bán có điều kiện thanh toán chậm là mốc pháp lý quan trọng, thường gây tranh cãi trong các giao dịch có giá trị lớn như mua bán nhà đất, tài sản gắn liền với đất hoặc tài sản phải đăng ký quyền sở hữu. Nhiều bên cho rằng việc thanh toán chưa hoàn tất sẽ làm hợp đồng chưa phát sinh hiệu lực, trong khi pháp luật lại có cách tiếp cận khác. Bài viết phân tích rõ vai trò của thời điểm công chứng trong hợp đồng mua bán có điều kiện thanh toán chậm, qua đó làm rõ quyền, nghĩa vụ và các rủi ro pháp lý thường gặp.
>>> Xem thêm: 4 bước đơn giản để hoàn tất công chứng nhanh tạivăn phòng công chứng
Hợp đồng mua bán có điều kiện thanh toán chậm là gì?
Hợp đồng mua bán có điều kiện thanh toán chậm là hợp đồng trong đó các bên thỏa thuận:
Việc chuyển giao tài sản được thực hiện trước hoặc song song với việc thanh toán
Nghĩa vụ thanh toán được chia thành nhiều đợt hoặc lùi về thời điểm sau khi ký kết
Có thể kèm theo điều kiện bảo đảm thực hiện nghĩa vụ thanh toán
Theo “Điều 430 Bộ luật Dân sự 2015”, hợp đồng mua bán tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên bán chuyển quyền sở hữu tài sản cho bên mua và bên mua trả tiền. Pháp luật không cấm việc thỏa thuận thanh toán chậm nếu các bên thống nhất rõ ràng.
Thời điểm công chứng và hiệu lực của hợp đồng mua bán
Theo “Điều 5 Luật Công chứng 2014”, văn bản công chứng có hiệu lực kể từ thời điểm được công chứng viên ký và đóng dấu, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Như vậy, đối với hợp đồng mua bán thuộc diện bắt buộc công chứng:
Thời điểm công chứng là mốc phát sinh hiệu lực pháp lý của hợp đồng
Việc thanh toán chậm không làm trì hoãn hiệu lực của hợp đồng, trừ khi các bên có thỏa thuận khác
Cần phân biệt rõ giữa hiệu lực hợp đồng và việc thực hiện nghĩa vụ thanh toán – hai vấn đề có tính độc lập tương đối trong pháp luật dân sự.
Mối quan hệ giữa thời điểm công chứng và điều kiện thanh toán chậm
Công chứng không phụ thuộc vào việc đã thanh toán đủ hay chưa
Trong thực tiễn, nhiều hợp đồng được công chứng khi bên mua mới chỉ thanh toán một phần hoặc chưa thanh toán, với thỏa thuận rõ về thời hạn trả chậm.
Công chứng viên không có nghĩa vụ kiểm tra việc thanh toán thực tế, mà chỉ kiểm tra:
Sự tự nguyện của các bên
Nội dung thỏa thuận không vi phạm điều cấm của luật
Hình thức hợp đồng đúng quy định
Do đó, thời điểm công chứng không gắn trực tiếp với thời điểm thanh toán đủ, nếu hợp đồng không quy định khác.
Thanh toán chậm là nghĩa vụ phát sinh sau khi hợp đồng có hiệu lực
Kể từ thời điểm công chứng:
Nghĩa vụ thanh toán chậm của bên mua phát sinh
Quyền yêu cầu thanh toán của bên bán được bảo đảm bằng giá trị pháp lý của hợp đồng công chứng
Nếu bên mua không thanh toán đúng hạn, bên bán có quyền yêu cầu thực hiện nghĩa vụ hoặc áp dụng chế tài theo “Điều 351 Bộ luật Dân sự 2015”.
Thời điểm công chứng và thời điểm chuyển quyền sở hữu
Đối với tài sản phải đăng ký quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng (như nhà đất), cần phân biệt:
Thời điểm công chứng: hợp đồng có hiệu lực
Thời điểm đăng ký: quyền sở hữu, quyền sử dụng được chuyển giao
Theo “Điều 188 Luật Đất đai 2013”, việc chuyển quyền sử dụng đất có hiệu lực kể từ thời điểm đăng ký vào sổ địa chính. Do đó, dù hợp đồng đã được công chứng, nếu chưa đăng ký thì quyền vẫn chưa chuyển.
Trong hợp đồng thanh toán chậm, các bên thường gắn việc đăng ký sang tên với việc thanh toán đủ để bảo đảm quyền lợi cho bên bán.
Rủi ro pháp lý khi công chứng hợp đồng mua bán có điều kiện thanh toán chậm
Rủi ro đối với bên bán
Nếu công chứng xong nhưng giao tài sản trước khi thanh toán đủ:
Bên bán có nguy cơ mất tài sản nếu bên mua vi phạm nghĩa vụ
Việc thu hồi tài sản có thể phải thông qua tranh chấp
Rủi ro đối với bên mua
Nếu hợp đồng đã công chứng nhưng không thanh toán đúng hạn:
Có thể bị phạt vi phạm hoặc hủy hợp đồng
Mất khoản tiền đã thanh toán trước đó theo thỏa thuận
>>> Xem thêm: Ưu và nhược điểm của công chứng tại nhà so với công chứng tại văn phòng
Vai trò của công chứng viên trong hợp đồng mua bán thanh toán chậm
Theo “Điều 7 và Điều 40 Luật Công chứng 2014”, công chứng viên có trách nhiệm giải thích hậu quả pháp lý của việc thanh toán chậm, bao gồm:
Hiệu lực hợp đồng phát sinh ngay khi công chứng
Nghĩa vụ thanh toán chậm là nghĩa vụ có thể bị cưỡng chế thực hiện
Rủi ro nếu không gắn điều kiện thanh toán với việc giao tài sản hoặc đăng ký quyền
Khuyến nghị khi công chứng hợp đồng mua bán có điều kiện thanh toán chậm
Để hạn chế rủi ro, các bên nên:
Quy định rõ thời hạn, phương thức thanh toán
Gắn nghĩa vụ thanh toán với việc bàn giao hoặc đăng ký tài sản
Có biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ
Tham vấn công chứng viên trước khi ký kết
Kết luận
Thời điểm công chứng trong hợp đồng mua bán có điều kiện thanh toán chậm là mốc xác lập hiệu lực pháp lý của hợp đồng, không phụ thuộc vào việc đã thanh toán đủ hay chưa. Thanh toán chậm là nghĩa vụ phát sinh sau khi hợp đồng có hiệu lực và phải được thực hiện đúng theo thỏa thuận. Việc hiểu đúng vai trò của thời điểm công chứng giúp các bên phòng ngừa rủi ro, bảo đảm quyền lợi và nâng cao tính an toàn pháp lý cho các giao dịch mua bán có giá trị lớn.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
