Lưu trữ hồ sơ công chứng giao dịch giữa người thân

Trong thực tiễn dân sự, giao dịch giữa người thân như cha mẹ và con, vợ chồng, anh chị em ruột thường được thiết lập trên cơ sở tin tưởng và tình cảm gia đình. Tuy nhiên, chính đặc điểm này lại tiềm ẩn nguy cơ tranh chấp cao khi phát sinh mâu thuẫn về quyền tài sản, thừa kế hoặc nghĩa vụ tài chính. Do đó, lưu trữ hồ sơ công chứng đối với các giao dịch giữa người thân đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc xác định ý chí thật sự của các bên, bảo đảm hiệu lực giao dịch và làm căn cứ giải quyết tranh chấp. Bài viết phân tích vai trò của lưu trữ hồ sơ công chứng trong nhóm giao dịch đặc thù này theo quy định pháp luật hiện hành.

>>> Xem thêm: Khi cần công chứng gấp ngoài giờ, hãy gọi ngay Văn phòng công chứng Hà Nội.

1. Đặc điểm pháp lý của giao dịch giữa người thân

1.1. Khái niệm giao dịch giữa người thân theo pháp luật

Giao dịch giữa người thân là các giao dịch dân sự được xác lập giữa những chủ thể có quan hệ hôn nhân, huyết thống hoặc nuôi dưỡng theo quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình 2014.

Các giao dịch phổ biến bao gồm:

• Hợp đồng tặng cho tài sản

• Hợp đồng mua bán tài sản

• Hợp đồng vay tài sản

• Văn bản thỏa thuận phân chia tài sản

1.2. Rủi ro pháp lý đặc thù của giao dịch giữa người thân

Theo Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch dân sự có hiệu lực khi có sự tự nguyện và không bị lừa dối, cưỡng ép.

Trong giao dịch giữa người thân, rủi ro thường phát sinh từ:

• Nhầm lẫn giữa cho mượn và tặng cho

• Che giấu giao dịch để trốn tránh nghĩa vụ tài chính

• Tranh chấp sau khi một bên chết hoặc mất năng lực hành vi

2. Cơ sở pháp lý về lưu trữ hồ sơ công chứng trong giao dịch giữa người thân

2.1. Quy định về hồ sơ công chứng lưu trữ

Theo Điều 40 Luật Công chứng 2014, hồ sơ công chứng bao gồm:

• Phiếu yêu cầu công chứng

• Dự thảo hợp đồng, giao dịch

• Giấy tờ nhân thân của các bên

• Giấy tờ về quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản

• Văn bản công chứng đã ký kết

• Các tài liệu liên quan khác

Đối với giao dịch giữa người thân, hồ sơ còn phản ánh mối quan hệ gia đình và ý chí tự nguyện của các bên.

2.2. Trách nhiệm lưu trữ hồ sơ công chứng

Theo Điều 62 Luật Công chứng 2014, tổ chức hành nghề công chứng có trách nhiệm lưu trữ hồ sơ công chứng đầy đủ, chính xác và bảo đảm khả năng trích lục khi có yêu cầu hợp pháp.

Việc lưu trữ hồ sơ công chứng càng có ý nghĩa quan trọng khi giao dịch được xác lập trong môi trường quan hệ thân tộc.

>>> Xem thêm: Nếu bạn đang tìm Dịch vụ sang tên sổ đỏ trọn gói nhanh chóng, đúng pháp luật và tiết kiệm thời gian, đừng bỏ qua gợi ý này.

3. Vai trò lưu trữ hồ sơ công chứng liên quan đến giao dịch giữa người thân

3.1. Lưu trữ hồ sơ công chứng để làm rõ ý chí thực sự của các bên

Theo Điều 122 Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch dân sự vô hiệu nếu bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép.

Hồ sơ công chứng lưu trữ thể hiện:

• Nội dung được công chứng viên giải thích

• Sự tự nguyện khi ký kết

• Việc các bên nhận thức đầy đủ quyền và nghĩa vụ

Đây là căn cứ quan trọng để xác định giao dịch là cho vay, cho mượn hay tặng cho tài sản.

3.2. Lưu trữ hồ sơ công chứng để xác định tính giả cách của giao dịch

Theo Điều 124 Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch giả cách nhằm che giấu giao dịch khác thì vô hiệu.

Trong giao dịch giữa người thân, HS công chứng lưu trữ giúp:

• Phát hiện dấu hiệu giả cách

• Đối chiếu nội dung hợp đồng với thực tế thực hiện

• Bảo vệ quyền lợi của người thứ ba bị ảnh hưởng

4. Giá trị chứng cứ của hồ sơ công chứng lưu trữ trong tranh chấp gia đình

4.1. Hồ sơ công chứng lưu trữ là chứng cứ pháp lý quan trọng

Theo Điều 5 Luật Công chứng 2014, văn bản công chứng có giá trị chứng cứ.

HS công chứng lưu trữ được Tòa án sử dụng để:

• Xác định nội dung thỏa thuận

• Làm rõ thời điểm giao kết

• Đánh giá sự phù hợp giữa ý chí và hình thức pháp lý

4.2. Vai trò bảo vệ bên thứ ba và lợi ích gia đình

Theo Điều 133 Bộ luật Dân sự 2015, quyền lợi của bên thứ ba ngay tình được pháp luật bảo vệ trong một số trường hợp.

Việc lưu trữ hồ sơ công chứng đầy đủ giúp:

• Hạn chế tranh chấp kéo dài trong gia đình

• Bảo vệ quyền lợi của bên thứ ba liên quan

• Bảo đảm trật tự pháp lý trong giao dịch dân sự

>>> Xem thêm: Phí công chứng có thể thương lượng được không?

5. Ví dụ minh họa thực tế

Cha mẹ lập hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất cho con trai và được công chứng hợp pháp. Sau khi cha mất, các con khác khởi kiện cho rằng hợp đồng chỉ là hình thức nhằm che giấu việc cho mượn tài sản.

Tòa án trích lục HS công chứng lưu trữ và xác định:

• Công chứng viên đã giải thích rõ nội dung tặng cho

• Các bên ký kết tự nguyện

• Không có thỏa thuận ngầm trái với hợp đồng

Từ hồ sơ công chứng lưu trữ, Tòa án công nhận hiệu lực của hợp đồng tặng cho.

6. Kết luận

Lưu trữ hồ sơ công chứng liên quan đến giao dịch giữa người thân có vai trò then chốt trong việc bảo đảm tính minh bạch, xác định ý chí thật sự của các bên và giải quyết tranh chấp phát sinh trong nội bộ gia đình. Hồ sơ công chứng lưu trữ đầy đủ, chặt chẽ không chỉ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia giao dịch mà còn góp phần giữ gìn sự ổn định trong các quan hệ dân sự có yếu tố thân tộc theo đúng tinh thần pháp luật hiện hành.