Hồ sơ công chứng lưu trữ và tranh chấp tình trạng hôn nhân

Trong nhiều giao dịch dân sự, đặc biệt là giao dịch liên quan đến nhà đất, tài sản chung, thừa kế hoặc bảo đảm nghĩa vụ, tình trạng hôn nhân của chủ thể là yếu tố có ý nghĩa quyết định đến hiệu lực pháp lý của hợp đồng. Khi phát sinh tranh chấp về tình trạng hôn nhân, lưu trữ hồ sơ công chứng trở thành căn cứ pháp lý quan trọng để xác định ý chí, quyền định đoạt tài sản và trách nhiệm của các bên. Bài viết phân tích vai trò của lưu trữ hồ sơ công chứng trong bối cảnh tranh chấp tình trạng hôn nhân theo quy định pháp luật hiện hành.

>>> Xem thêm: Đừng để giấy tờ trở thành rào cản, hãy để văn phòng công chứng giúp bạn.

1. Tình trạng hôn nhân và ý nghĩa pháp lý trong giao dịch công chứng

1.1. Khái niệm tình trạng hôn nhân theo pháp luật

Theo Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, tình trạng hôn nhân của cá nhân được xác định thông qua việc kết hôn hợp pháp, đang trong thời kỳ hôn nhân, đã ly hôn hoặc độc thân.

Theo Điều 33 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, tài sản hình thành trong thời kỳ hôn nhân được xác định là tài sản chung của vợ chồng, trừ trường hợp được chứng minh là tài sản riêng.

Do đó, việc xác định đúng tình trạng hôn nhân là cơ sở để xác định quyền định đoạt tài sản khi tham gia giao dịch công chứng.

1.2. Tranh chấp về tình trạng hôn nhân trong thực tiễn công chứng

Tranh chấp về tình trạng hôn nhân thường phát sinh trong các trường hợp:

• Một bên khai báo độc thân nhưng thực tế đang trong thời kỳ hôn nhân

• Tranh chấp về thời điểm hình thành tài sản trước hay sau hôn nhân

• Tranh chấp về hiệu lực của văn bản thỏa thuận tài sản vợ chồng

Những tranh chấp này thường chỉ được làm rõ thông qua hồ sơ công chứng lưu trữ.

2. Cơ sở pháp lý về lưu trữ hồ sơ công chứng liên quan đến tình trạng hôn nhân

2.1. Thành phần hồ sơ công chứng liên quan đến tình trạng hôn nhân

Theo Điều 40 Luật Công chứng 2014, HS công chứng bao gồm:

• Phiếu yêu cầu công chứng

• Giấy tờ nhân thân của người yêu cầu công chứng

• Giấy tờ chứng minh tình trạng hôn nhân

• Văn bản công chứng đã được ký kết

• Các tài liệu khác có liên quan

Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân là tài liệu bắt buộc trong nhiều giao dịch công chứng liên quan đến tài sản.

2.2. Trách nhiệm lưu trữ hồ sơ công chứng

Theo Điều 62 Luật Công chứng 2014, tổ chức hành nghề công chứng có trách nhiệm lưu trữ đầy đủ hồ sơ công chứng, bảo đảm tính toàn vẹn và khả năng trích lục khi có yêu cầu hợp pháp.

Việc lưu trữ hồ sơ liên quan đến tình trạng hôn nhân có ý nghĩa đặc biệt trong trường hợp phát sinh tranh chấp.

>>> Xem thêm: Hãy để chuyên gia của dịch vụ sang tên sổ đỏ đồng hành và đảm bảo mọi hồ sơ hợp lệ.

3. Vai trò lưu trữ hồ sơ công chứng khi có tranh chấp về tình trạng hôn nhân

3.1. Lưu trữ hồ sơ công chứng để xác định quyền định đoạt tài sản

Theo Điều 35 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, việc định đoạt tài sản chung phải có sự thỏa thuận của vợ chồng.

HS công chứng lưu trữ giúp:

• Xác định bên giao dịch có đủ quyền định đoạt hay không

• Làm rõ việc có hay không sự đồng ý của người còn lại

• Phân biệt tài sản chung và tài sản riêng

3.2. Lưu trữ hồ sơ công chứng để đánh giá tính trung thực của việc khai báo

Theo Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch dân sự có hiệu lực khi chủ thể có đủ năng lực và ý chí tự nguyện.

Hồ sơ công chứng lưu trữ phản ánh:

• Nội dung khai báo tình trạng hôn nhân tại thời điểm công chứng

• Trách nhiệm giải thích, kiểm tra của công chứng viên

• Dấu hiệu gian dối nếu có

Đây là căn cứ quan trọng để Tòa án xem xét yêu cầu tuyên giao dịch vô hiệu.

4. Giá trị chứng cứ của hồ sơ công chứng lưu trữ trong tố tụng

4.1. Hồ sơ công chứng lưu trữ là nguồn chứng cứ hợp pháp

Theo Điều 5 Luật Công chứng 2014, văn bản công chứng có giá trị chứng cứ, các tình tiết trong văn bản công chứng không phải chứng minh trừ trường hợp bị Tòa án tuyên vô hiệu.

Hồ sơ công chứng lưu trữ được sử dụng để:

• Đối chiếu với lời khai của các bên

• Xác định trình tự, thủ tục công chứng

• Làm rõ ý chí của các bên tại thời điểm giao kết

4.2. Vai trò của hồ sơ công chứng lưu trữ trong bảo vệ bên thứ ba

Theo Điều 133 Bộ luật Dân sự 2015, quyền lợi của bên thứ ba ngay tình được pháp luật bảo vệ trong một số trường hợp giao dịch vô hiệu.

Việc lưu trữ hồ sơ công chứng đầy đủ giúp:

• Xác định thời điểm giao dịch

• Làm rõ tình trạng hôn nhân được công bố công khai

• Bảo vệ bên thứ ba ngay tình trong giao dịch dân sự

>>> Xem thêm: Đừng để lỡ thời gian xử lý hồ sơ, hãy đọc ngay Thủ tục làm sổ đỏ.

5. Ví dụ minh họa thực tế

Một cá nhân ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và xuất trình giấy xác nhận tình trạng hôn nhân là độc thân. Sau đó, người vợ khởi kiện yêu cầu tuyên hợp đồng vô hiệu với lý do tài sản là tài sản chung vợ chồng.

Tòa án tiến hành trích lục hồ sơ công chứng lưu trữ và xác định:

• Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân được cấp đúng thời điểm

• Công chứng viên đã kiểm tra đầy đủ hồ sơ

• Không có căn cứ chứng minh công chứng viên biết hoặc phải biết việc khai báo gian dối

Từ hồ sơ công chứng lưu trữ, Tòa án xem xét trách nhiệm của bên khai báo gian dối và bảo vệ quyền lợi của bên thứ ba ngay tình.

6. Kết luận

Lưu trữ hồ sơ công chứng khi có tranh chấp về tình trạng hôn nhân là cơ chế pháp lý quan trọng nhằm bảo đảm tính minh bạch, an toàn cho giao dịch dân sự. Hồ sơ công chứng lưu trữ không chỉ giúp xác định đúng quyền định đoạt tài sản mà còn là căn cứ quan trọng để giải quyết tranh chấp, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên cũng như của bên thứ ba theo đúng tinh thần pháp luật hiện hành.